Home » Cultura » Poesia Piemontese

Poesia Piemontese

Share |

Qui di seguito vi proponiamo una selezione di poesie tratte da pubblicazioni reperite in rete:

sommario:

Poeta e poesìe

 


Le fior dij Patriòta

A mè fieul Mario mòrt sël Génévry

An ponta al Génévry
sla rochera servaja
sle tère dla bataja
ch’a l’ha durà des di,
adess che 'l sol d’istà
torna a brusé le pere,
-come 'd piume legere-
còtie, bianche, molsin-e
le prime stèile alpin-e
l’han comensà a fiorì

Ma, st’ann, quaidun ch’a-j cheuja
a-j ved, con maravija,
marcà 'd na mesa tinta
reusa, già un po' svanìa
come se 'n fil ëd sangh,
passanda da feuja an feuja
a jë scorèissa 'ndrinta

E j’arie matinere
caland giù dla boscaja,
a-j conto a le pinere
che sla ròca servaja
e 'n sël ciaplé tut bianch
le fior dij patriòta
a son color dël sangh.

Nino Costa

(Tratto da Tempesta - Turin, 1945)

Mesaneuit ëd Natal

Còtia la fiòca, bianca la campagna
na stèila d’òr a lus su na caban-a.
Le ciòche 'd mesaneuit da la lontan-a
a canto 'nsema al vent ch’a j’acompagna.

Pastor e fèje a calo da 'n montagna
vestìe le bestie e l’òm dl’istessa lan-a,
Aurelia tacà 'l vindo a dësdavan-a,
Gelindo a l’ha ij tomin ant la cavagna,

J’angej a vòlo 'nt l’aria benedìa
e a rij, tra l’aso e 'l beu, Gesù Bambin
con la Madòna anginojà davsin

Ij cit a seugno, pasi, 'nt ij letin,
la mama, 'nt ël sò let, l’é già 'ndurmìa...
e papalòto a scriv na poesìa.

Nino Costa

(tratto da: Fruta Madura, Andrea Viglongo & C., Torino, 1980)



Ël mè piemontèis

Dal temp dij temp ij vej dla mia famija
l'han sempre dëscorù 'n dialet nostran. 
Dij tanti amis dla gioventù fiorìa 
pa gnun ch'a ciaciaréissa an italian.

La stòria dla mia gent, la poesìa 
dël mè paìs l'é 'n dialet rudi e san 
rangià 'n sël gust dla rima e dl'armonìa 
ch'am ven dal sangh Monfrin e Canavsan.

Mè prim antich amor: la prima fiama 
ch'a l'ha scaudà 'l mè cheur quasi... tre mèis, 
l’è pròpe an turinèis ch'am piava 'n gir

e a l'é stait an dialet l'ultim sospir, 
l'ultim salut ch'a l'ha bësbià mia Mama... 
... L'é per lo-lì, ch'i scrivo an piemontèis.

Nino Costa

A son vers che Nino Costa a l’ha gropà s-ciass dantorn a na ciadeuvra poètica 'd prim-ordin, anpërché noi i savèisso arconòssi con gust, ij veri valor dla tèra che terpignoma…         (fp)

 

L’erca

Sl’erca dij vej, regin-a dla cusin-a,

tajà 'nt la sëppa d’un moré nostran
vàire quintaj l’han buratà 'd farin-a,
për vàire cheuite s’é prontasse 'l pan!

Drinta 'l cassion le mare a sèira scura,
che 'l lum a euli a jë s-ciuplìa dë 'd zora,
a prontavo l’alvà 'd pasta madura
për fé la cheuita a la matin bonora,

e sl’arversa dël cuèrcc sëmnà dë scaje,
sota vendumia ò për le feste gròsse,
a tajavo ij fricieuj për le batiaje,
ò j’agnolòt për ij disné dle nòsse.

Che 'd man...che 'd man a son posasse sl’erca!
Man còtie, man rusnente e man rupìe,
man ëd mariòire che l’amor a-j cerca
e man dë spose alerte e degordìe.

Man reusa dle masnà ch’a stan mai fërme,
e man dle mame fruste e pien-e 'd quaj,
e 'd cò vojautre, veje man, ch’i stërme
tanta strachëssa e ch’i v’arpòse mai!

Man da travaj, sensa piture stòrte,
brusà dal sol, ma sensa j’onge rosse,
che le preus a lo san com’a son fòrte,
che le cun-e a lo san com’a son dosse.

Certe giornà, se mare granda ai pensa,
quand ch’a dëstend ël feuj dij tajarin,
cole man già surtìe da 'nt l’esistensa
jë smija ch’a-j senta tërmolé davzin.

Erca dij vej, la stòria a l’é finìa,
e 'nt la cusin-a it l’has pì pòch da fé,
adess ël pan ch’a serv për la famija
lo compro bele fàit dal panaté.

La vita a marcia s’na cadensa neuva
e le tratris l’han piàit ël pòst dij beu
dacant a l’erca për le sèire 'd pieuva
na radio a son-a 'nt ël canton dël feu.

O pan fàit ant-ë-ca, glòria paisan-a,
ch’it j’ere scur, crocant e savorì,
tò gust ëd vita primitiva e san-a
ij nòstri fieuj lo sentiran...mai pì!

Nino Costa

An costa famosa poesìa dal titol : L’Erca (la madia) 'd Nino Còsta, 'l prim e pì grand poeta piemontèis dël '900, a son riportà con sublima passion e 'n sentiment a dì pòch amorevol, le sensassion dël mond ëd le veje cusin-e ( E pròpe l’erca a l’era un agregà ch’a mancava mai anbelelì…). Ij vers a arpòrto con na  sincera intimità  le sempie e pòvre faità cusinere, che për minca gent a j’ero sacrifissi a mai finì. A sarìa un ver pecà campé via la stòria dle nòste gent për pura 'ndiferensa… 
 

(tratto da: MONVISO – Settimanale indipendente del pinerolese – 2004)

 



A fiòca...

 Da 'dre dij montagnon - le bise filonghere
rabelo giù ij nebion - con tute soe ciaplere...
Ël cel a fà 'l nemis - quacià e sensa crije
con n’ària da barbis - a tira le soe veuje...

A taca fin-a fin-a... - ëd vòte 'n pòch bagnà
ma peui a ven farin-a - farin-a e bin soagnà...
Jë strop dij cornajass - a smijo 'd mace nèire
an sij color dëstiss - tra vataron e slòire...

A fiòca dësgenà! - a fiòca con candor
travers a sti ridò - ij cheur a fan l’amor...
A chito le ciaciare - ij fé ëd j’anviron
së sbianco le boschere - taragne e murajon...

E sël passé dle ore... - ël temp a ven ëd liri
e 'nventa le dismòre - con tanti neuv vestiari...
A seurto pian le lese - ch’a san ëd risolent
as sento un pòch amise - për tuta cola gent...

Ij cit trames dij fiòch - a taco a maloché
a pisto coj paciòch - sla piassa dél cioché...
La fiòca...un bel frisé - sël cheur dij nòst paìs
n’agiut a coj pensé - vilan e 'n po' tachiss...

Fabrizio Pignatelli

 

Glossario

vataron = zolle di terra
ridò = tendine
anviron = dintorni
liri = giglio
dismòre = giocattoli
maloché = tirar palle di neve

 

(tratto da: MONVISO – Settimanale indipendente del pinerolese – 2004) 

 L’anciovera 'd Pinareul...

 
Gragnà s’un pian ëd tòle - tra tonn e stocafiss
na Nòna Mare Granda - për tuta la matin
vendìa anciove a pèis - 'me fèisso 'd bëscotin

Anciove sal e frèid - ëscatole 'd pastiss
dë 'dnans a sent tupin - a-i era l’anciovera...
Con ij guantòt ëd lan-a - na quefa tuta nèira

Con l’andi tut dë zembo - con j’euj un pòch dëstiss
deurbìa sti cuvèrcc - dantorn al sò banchèt
E peui contava ij sòld - campà s’un fassolèt...

Trames a quat ciaciare - e doi colpèt ëd toss
fërciand-se le manòte... - sugnand un longh istà...
S’angrumulìa tuta - pasiand ij pe 'ndernà

Antant ël temp andava - sij banch banchèt e vos
sij beuj ëd cola fera - sla piàssa dla fontan-a
L’avnì sempe pì dur... - tra sfite giù dla schin-a...

La bisa 'd San Morissi - fasìa gelé 'l cupiss
sël vej paltò maunèt - l’arbuf d’un tramolon...
Matin e peui matin - l’istessa procession

Col saba 'd Sant Agnes - sarvaj e pien ëd gris
ël pòst ëd l’anciovera - a l’era tut polid...
Pì gnun-e tòle an ària - pì nen col doss anvit...

A l’era dësmentiàsse...? - A l’era andàita a spass...?
A- i ero dle madame - già un pòch ëspaesà:
“L’avroma sbalià fila... - ch’a sìa un pòch pì dlà...”

Ma pen-a dòp neuv ore - trames ai braj ancreus
pì gnun as na fasìa - se chila a-i era pa...
Le borse a l’ero pien-e - le file bin samblà

Chissà an che mërcà... - Chissà an che bel paìs
a l’era andàita ancheuj - a deurvi la gaban-a
Magara su 'nt la val - magara giù 'nt la pian-a ...

Ma Nòna Mare Granda... - posà j’ëstocafiss
gropà la biciclëtta... - A l’era andass-ne an cel...
a vende anciove a pèis - ant un mërcà pì bel...

Fabrizio Pignatelli


Ancreus e viv come 'l feu, cost arcòrd 'd vita pinerolèisa 'd chèiche lustr passà. A l’era pròpi parèj costa Mare-Granda, travajadora e forta come 'l “maciafèr”. Ma 'l temp ancrica le ven-e pì dure dël marmo pì dur... (tratto da: Ànima Piemontèisa e cheur campagnin - Editore Alzani Pinerolo - 2000)

 



Compagne sensa nòm…


Iv ricòrdo ancora bin - sloirassante sël pajon...
Ranché 'l fen an sij ghërpiass - pen-a 'l làit l’era sborgnà
tra le gnògnole dle rùmie - con ij gnèro a fé le vijà
Iv ricòrdo vache 'd Nòno - tërmolante 'nsima ij tron

Sij color ëd le pasture - tra motass e tersareuj
a flinghé mosche e tavan - sla canala dlë schinal
artërsé sota la pieuva - sota lun-e e sota gej
tiré 'l chèr drinta al gerbé - fin-a squasi a feve mal...

Iv risento vache 'd Nòno - fërloche-me ’d còse vere
Longh ël vieul ch’a va al gërpion - iv fermave a mangé more…
ma 'l vësson sgrinfand-ve j’ongie - a vë mnava ant la brujera
ciondojand ij vòst batòcc... - con n’arson, na meusia fera...


Fabrizio Pignatelli

 

Glossario
sloirassante = sdraiate nella stalla
ghërpiass = lunghe mangiatoie
sborgnà = appena munto
gnògnole = moine
gnèro = bambini
motass = zolla di terra
flinghé = percuotere (con la coda)
artërsé = arare la terza volta
gërpion = terra non ben coltivata
vësson = cane di campagna
sgrinfand-ve = prendervi ad unghiate sugli zoccoli
brujera = terreno incolto usato per il passaggio dei buoi
vòst batòcc = vostra campanella al collo
meusia fera = un lento rumore ed ondeggio, di . campanelle..


Un fin arciarm a sotligné ël Sentiment antich, torment e passion pì ancarnìe. Nòno a-j vorìa na bin ëd l’ànima a ste bes-cie. Compagne sensa nòm…
(tratto da: Ànima Piemontèisa e cheur campagnin - Alzani - 2000)


 

Gianduja e sò codin
(Sonèt curios për chi l’è curios ëd les-lo)


Mentre i tornava da la Tesorera
ciapand la strà ch’a men-a al Valentin,
ëm sento për daré na man grossera,
ch’ëm ciapa për la giaca e am dis: “ E bin?

Coma vala, car amis, a l’è-lo vera
ch’it veule ancora adess porté 'l codin?
Lo sasto nen ch’a son andàit për tèra,
e ch’as na ved pì nen an tut Turin? ”

Oh brut faseul! Franch un faseul da mnestra!
I son nen padron 'd fé com’i veuj?
Fòra dla libertà, pì gnente an resta.

I soma indipendent, lìber; e peui,
chi l’ha 'l codin l’é segn ch’a l’ha la testa
e le teste a son ràire al di d’ancheuj…


San Giovanni Bosco


Un ëd coj sinchsent poeta e prosador ch’a l’han suagnà mila agn ëd Literatura Piemontèisa -pensé un pòch che dròla notìssia…! - a portava 'l nòn ëd: San Giovanni Bosco. Vàire a son ij Tòni (visadì canson piemontèise) e sonèt, scrit e publicà an sël: “Il Galantuomo”, na publicassion curà amorevolment dal Sant për minca agn. Cost-si a l’é un sonèt ciapà pròpi da lì… (fp)

(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, vol. II, Piemonte in Bancarella, 1983)

 

Na vòlta la Gent... (ëd cassin-a...)

Ant j’ore che 'l sol a jë mnava an bujìa
la Gent ëd cassin-a a fasìa j’amson...
A j’era contenta, a smijava fiorìa
come ij moghèt su ij sapé dij busson

Con le mëssòire sël fil dle caussagne
tra sòche, tavan, e forsa 'nt ij brass
Ore 'd malësso, a fé 'd gerbe compagne
fin-a che 'l cel a sëmnava 'l sò gris...

Peui con la lun-a... Le gerbe a parlavo...!
'nsema le stèile, sël fil d’un sorì
ës-ciasse e bin fàite, e vestìe dë spì

Peui con la lun-a... La Gent a pregava...
ëstraca 'nt ij brass , ma pien-a 'd costansa
Na vòlta la Gent...Tra cheur e speransa...

Fabrizio Pignatelli

Glossario

a jë mnava an bujìa = il sole accompagnava la gente, nelle calde giornate di lavoro...
amson = la raccolta del grano
ore 'd malësso = ore di sostanza, che fruttavano lavoro
gerbe compagne = covoni tutti uguali
sëmnava 'l sò gris = l’arrivo della sera che ingrigisce tutta la campagna...

Travaj campagnin... Pien d’ardor e fatiche, ma con un cheur anvisch ëd Sentiment...
Ancheuj, l’é mach pì na busca 'd paja... Che 'l vent, l’ha trasportà lontan...

 

 

 

Mé Grand Turin...


Ross come 'l sangh, fòrt come 'l barbera
veuj ricordete adess, mè grand Turin.
An coj ani 'd sagrin
unica e sola, la Toa blëssa a j’era

I vnisìo dal gnente, da guèra e fam
- carri bestiame, tessere, galera -
fratej mòrt an Russia e Partigian
famije spantià, spërduva ògni bandiera.

I j’ero pòver, livid, ësbaruvà
gnanca 'n sòld ësla pel, e për rusché
it duvavi surié, brighé, preghé
fin-a l’ùltima gusa dël tò fià

Fumé a vorìa dì na cica an quat
për divertisse, i dovìo rìje 'd pòch,
pë mangé, i mangiavo fin-a ij gat
i j’ero gnun: ij furb come ij fabiòch

Ma na fior i 'l l’avìo e it j’ere Ti Turin,
tajà 'nt l’assel, a l’era Toa bravura
gioventù nòsta, che tuti ij sagrin
it portavi vìa con Toa fàcia dura.

Toa fàcia d’uvrié, mè Valentin
mè Castijan, Riga, Lòik e col pistin
ëd Gabèt, ch’a -j fasìa vnì tuti fòl
con vint drìbling, e peui a l’era gòl.

Filadèlfia ! Ma chi a sarà 'l vilan
a ciame-lo un camp? L’era na cun-a
dë speranse, 'd vita, 'd rinassensa,
l’era sugné, crijé, l’era la lun-a
l’era la stra dla nòsta chërdensa

It l’has vinciù 'l mond
a vint ani it ses mòrt
Mè Turin grand
mè Turin fòrt


Giovanni Arpino

Un-a dle pì famose poesìe che Giuan Arpin (Giovanni Arpino) scritor magistral e giornalista praticament piemontèis ha la tirà fòra dal ver Sentiment Popolar Turinista, a s’antitola: ME GRAND TURIN. Iv la arporto si sota, con tuta la sua ven-a bërlosenta, frissanta dë Stòria nostran-a, e pien-a d’un-a straordinària carëssa a la maravijosa Stòria Granata.
(fp)
(tratto da: MONVISO, Settimanale indipendente del pinerolese, 2004)



Ant ël silensi bianch

Ant ël silensi dla fiòca, la neuit
a l’ha 'l candor ëd la nossensa antica,
quand l’òm a l’era candi
e l’alba candia a-j presentava 'l di.

L’è lì la cun-a 'd mè “Voreje Bin”…
Lì la rèis dla fior che as ciama “Amor”,
che -ant ël silensi bianch dle neuit ëd fiòca-
mi seugno, canto e cun-o drinta al cheur…

Camillo Brero

(tratto da: …E A L’É TORNA L’ALBA…, Turin, 1991)

 

Mal dël Paìs


Pas e travaj për la cassin-a ariosa:
ël cel l’è tut asur e 'l pra fiorì,
e la cassin-a a spompa come sposa
an mes al verd dle piante e l’òr djë spì:
pas e travaj për la campagna ariosa.

L’òm e le bestie ai camp a son fratej!
Dal sorgh ancreus a s’àussa una canson,
a passa an cincërland në strop d’osej,
a 'l breugg dle bestie a crija an sl’istess ton:
l’òm e le bestie ai camp a son fratej.

Pas e travaj. Ël temp a passa an pressa.
La vita dl’òm a viv con la natura;
an drinta al cheur la bin l’è sempre istessa
e as viv content d’un’esistensa pura.
Pas e travaj. Ël temp a passa an pressa.

Renso dla Tor (Renzo Brero)


“Poeta dla campagna,con le paròle 'd tuti ij di, cole ch’a ciamo le còse për sò nòm, con ël lengage dij paisan. Un lengage lontan da l’esse pòver, përchè pòche paròle a basto a esprime tanta bela poesia…” Cost a l’è un ëd j’arcòrd che 'l magìster Pinin Pacòt a l’ha scrit për evidensié la bravura poetica 'd Renso dla Tor (Renzo Brero). Nativ ëd Poirin (TO) a l’ha gropà 'l sò stranòm d’art a la pian-a davsin a ca, con la famosa Tor Valgorera. Mal dël pais a l’è un-a dle soe poesie pì soagnà, e ch’a dà dcò 'l nòm a un volum ëd poesìe piemontèise èdit da: “Piemontèis Ancheuj – CSD Minzoni” – Ca dë Studi Pinin Pacòt”.
(fp)
(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, vol. III, Piemonte in Bancarella, 1982, Torino



Orassion dij montagnin

 
Nosgnor, Ti ch’it conòsse 'l grand travaj
che nòsti vej l’han fàit su ste montagne
për tiré feura da sta tèra màira

 

 
sèil, òrdi, fen, patate e 'n pò 'd castagne.

Ti ch’it ses testimòni dle fatighe
dl’òm ch’a portava a spale, ant ij garbin,
fin-a la tèra, su për le costere
che ij temporaj dla prima a slavassavo…

Ti ch’it l’has vist nòsta pòvra gent
a tajé 'l fen con daj e con mëssòire
e peui portelo a sosta ant ij barijon
carià an s’na lesa, giù për le carcà…

Ti ch’it l’has vist le dòne ch’a lavavo
s-ciapand le lastre 'd giassa ant la bialera
-che 'd masnà dantorn, n’avìo na coalera
e con, sle braje fruste, sent tacon-

'T jë sas, Ti ch’it sas tut, tute le pen-e
e ij sacrifissi e ij pior e la miseria
dë sta gent rudìa, pasia, onesta e seria
che malgré tut, ël cheur l’avìa seren

Mangiand pan arsetà, polenta e làit
e travajand, passient, da l’alba a sèira,
rivand an ponta për la strà pì drita,
lor l’han mostrane còs ch’a l’é la vita!

Su cola pòca gent ch’a l’é rëstaje
su costi brich sperdù e dësmentià,
slarga pietos Tò sguard: për Toa bontà,
lass-je nen soj, Nosgnor, daje coragi.

Daje la fòrsa a sta gent montagnin-a
ëd guardé ancora 'l cel dë dzora ai pin,
ëd ten-e dur, come a l’han fàit ij vej
chissà che peui, doman, vada nen mej…


Mario Paris


Mario Paris a l’é poeta 'd col ëd Cianoch (Chianocco TO) an Val Susa. Gran somà dij Brandé a l’ha ardità la creusa passion poetica da Pinin Pacòt, Luis Olivé, Mario Alban, Milo Bré e avanti parèj. Poeta montagnin, ch’as gòt col ëscrign 'd Piemont con j’arciam passionaj d’un gran ëscriveur. Jë scartari a foson-o armonìe poetiche con ëd le pressiose finësse come coste : Mè cit canton dël mond, dova che mi i son nà, dova ch’a-i è mia cà, dova a son sotrà ij mè vej, dova a-i é mia famija, Valsusa mia. (fp)
(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, vol. III, Piemonte in bancarella, 1982, Torino)

Ij mè vej

 

O vej 'd mia ca, cost sangh che an ancaden-a
A l’è 'd na fòrsa che a tëm nen la mòrt:
basta che iv pensa për che im senta fòrt
për che im senta la ment ciàira e seren-a;

basta che iv pensa për che im senta a bate,
an drinta e ancreus, robust e calm, vòst cheur,
ant j’ore bele e ant le stagion 'd maleur,
sensa paure e sensa veuje mate.

Còsa a-i n’anfà, se 'l mond d’antorn anfùria,
se 'l cel l’è ross coma ant un’alba 'd guèra?
Mi im ten-o fòrt anradisà ant mia tèra,
son drit e ferm 'd sora dl’argorgh dla bùria

pianta novela, drita e patanùa,
che a rij al vent con le soe rame an festa;
le feuje sëcche as perdo ant la tempesta,
la pianta a canta pì robusta e drùa!

E mi, sangh dij mè vej, im sento arvive
sota 'l gran cel slargà su la campagna,
ant ël respir dij vent san ëd montagna,
su costa tèra 'd creature vive;

e a cost comand, che a l’è destin torné
saro për sempre tuti ij lìber gròss,
e i dvento 'd colp fin-a ant la miola dj’òss,
coma ij mè vej, paisan e cartoné.

Odor dij fen, splendor dij gan madur,
e melie giàune dal piumass ëd gala,
e uve gonfie 'd sol, l’òm as argala
e as sent pì fòrt, pì giust e pì sicur,

përchè che a strenz ant ij sò pugn d’assel
la fòrsa pàsia dij gran beu dasiant,
che chiel a cissa ant sò travaj pesant
sota lë sguard tranquil e amis dël cel.

D’antorn a chiel, parèj ëd bianche ven-e,
për monta e cala a van le stra paisan-e,
che a coro tute a jë stradon dle pian-e,
dova ti, nòno, certe neuit seren-e,

na s-cirpa rossa gropà antorn dla vita,
it n’andasìe con l’ànima contenta,
s-ciopatand con ël foèt n’ària rienta,
e it n’andasìe për la stra pì drita.

E mi, novod lontan, sensa difèisa,
se im sento bzògn d’andé girand pais,
im sento 'd cò gropà da sent radis
a vòstra veja tèra piemontèisa,

e ant j’ore grame che mi i l’hai paura,
quand che an sël cheur as pòsa n’ombra 'd mòrt,
basta che iv pensa për che im senta fòrt,
për che im senta la ment ciàira e sicura.

Pinin Pacòt


(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, vol. III, Piemonte in Bancarella, 1982, Torino)

 



Quadrèt

E a pieuv ancora!… 'L cel sensa s-ciairisse,
l’é tut nebios e gris dzora dla val;
s’àussa dai camp, dai bòsch, contra sto mal,
già quàich lament ch’as peulo nen capisse.

Ma l’aqua a canta con milion dë stisse,
sò ritornel tranquil e sempre ugual,
sle fueje, 'nsima ai cop, giù 'nt la canal
e 'n mes a l’èira ch’a s’é già 'mpinisse.

E n’ariëtta ch’a passa 'nt j’òss, legera,
a spantia 'l fum ch’a seurt da la casòta,
mës-ciandlo 'nsema al verd lusent e neuv.

J’é 'n pòver passaròt sota la fnera,
angromolì parèj d’una balòta,
ch’a sent la neuja e a subia : Pieuv, Pieuv, Pieuv…

Giovanni Gianotti

Giovanni Gianotti, poeta piemontèis nassù an cola d’Ast ant ël 1867 e mòrt a Turin ant l’invern dël 1947. Ël sò pass poetich a l’è stàit col d’un òm fòra da jë spatuss e da le crije provocatris, ch’a brandavo 'nt la prima andan-a dël '900 piemontèis. Un ghëddo literari, gropà a la poesìa 'd nòsta tèra, sempe cortes e mai volgar. Pien ëd cola limpidëssa sentimental da gran poeta e bon gust da intenditor. “ Fërvaje d’ànima ” a l’é 'l volum ëd poesìa, andova a son arportà ij sò pì bej vers. (fp)

(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, Ivol. II, Piemonte in Bancarella, Torino, 1982)

 

Mesaneuit ëd Natal, an Val Noss

La mëssa an San Donà a l’è finìa
a son finì ij cant dij nòst cantor…
La fiòca a cala fin-a sla sternìa
për fé 'n Gesù Bambin, pien ëd candor…

Ij pin anluminà a fan bandiera
a cole gent solinghe longh le strà…
Mach le masnà lagiù, fan festa vera
le crije 'n mes ai fiòch, son verità…

Ij vej a marcio pian tra ij patërlass
e sota le mantlin-e spësse spësse
ij brass a ten-o strèit ij tramolass.
Ël frèid a possa fòrt le soe carësse…

Ma quand che 'l ciòche as buto a arsoné
e pòrto col Bambin arlongh la Val…
Ij cheur dij vej l’han fijà da fosoné
e crijo fòrt l’anonsi: Bon Natal!

Fabrizio Pignatelli


(tratto da: MONVISO, Settimanale indipendente del pinerolese, 2005)


La vos d’Italia

O Piemont, o paìs dij montagnar,
paìs d’òmini dur e tut d’un tòch,
ma àut, ma frem, ma fòrt,coma ij tò ròch,
ma militar!

O Piemont,’t sente nen là, da lontan
arivé na gran vos, com quand ël tron
a monta d’eco an eco ai tò valon
da an mes al pian?

A l’é vos ëd fratej che a ciamo agiut
a un sò fratel, al sò fratel pì fòrt;
vos ëd fratej, dèboj adess, e a mòrt
quasi ridut.

A son 'd cò lor stàit fòrt, e prima 'd ti;
a l’han portà 'l gran nòm d’Italia al fond
ëd tut ël mond antich, e dël neuv mond.
ant ij sò di.

A son ij tò primgènit, a son vej,
a son stracasse a fòrsa dë travaj,
a ciamo strach e vej e da ant ij guaj
ij sò fratej.

Ti t’anlevave quand a travajavo;
ti 't ses crëssù tra ij lamp ëd le soe spa,
ti a tnila an man a lor t’has amparà
che a trionfavo.

Adess a l’é tò di! Di che 'l valor
a paga ai valoros ël dèbit sò;
di che ai fratej të rende alfin ti 'd cò
onor pr’onor.

Sent cola vos! Ij fianch 'd vòstr Alp l’han 'd fer
da rompe ij fer forgià për nòst maleur!
Ij vòstri sen, o Piemontèis, l’han 'd cheur
robust e fier,

da dësvié, da dé 'd nerv ai cheur pì strach!
Noi soma strach; nen 'd pì! Nòstra virtù
peul torna splende, com a l’ha splendù!
Comensé mach!

 
Cesare Balbo

Cesare Balbo (Turin 1789-1853), statista important e determinant ant la vita polìtica Italian-a 'd l’800, bon e san piemontèis, fòrt e convint ant ij sò giust ideaj. A l’é 'dcò stàit un sensìbil e fin poèta an Lenga Piemontèisa. A son nen tanti ij sò componiment an piemontèis, ma 'l valor a l’é grandios e Pinin Pacòt a arcordava che la lirica La vos d’Italia “as peul consideresse come un-a dle pì fòrte liriche mai scrite an piemontèis...” (fp)

(tratto da: Camillo Brero, Stòria della Letteratura Piemontese, vol. I, Piemonte in bancarella, 1983, Torino)

Sonèt


Son dur, lo seu son dur, ma i parlo a gent
ch’ha l’ànima tant mòla e dëslavà
ch’a l’é pa da stupì se 'd costa nià
i-j piaso apen-a apen-a a l’un për sent

Tuti s’amparo 'l Metastasio a ment
e a n’han j’orije, 'l cheur e j’euj fodrà:
j’eròj a-j veulo vëdde, ma castrà
ël tragich a lo veulo, ma impotent

Pure im dogn nen për vint fin ch’as decida
s’as dev troné sul palch o solfegié,
strassé 'l cheur o gatié marlàit l’orìa.

Già ch’an cost mond l’un l’àutr bzògna ch’as rida,
l’é un mè dubièt ch’i veuj ben rumié
s’l’é mi ch’son d’fer o j’italian 'd potìa.

Vittorio Alfieri


Glossario
nià=nidiata
im dogn nen=non mi do
troné=tuonare
gatié marlàit=solleticare appena
rumié=ruminare
potìa=poltiglia

A l’é nen cost lë scrit, ch’a veul dëscheurvi e arconòssi mèrit a un dij pì grand ëd la Literatura che 'l Piemont a l’àbia mai avù, ma con ël dovù rispet, a veul fé na còtia riflession fòra dai “feuj ufissiaj” amparà a Scòla Granda. Artrovand ant la Poesìa Piemontèisa, pòca ma 'd grand Valor, na frangia fòrta e bin samblà 'd piemontesità dura.
Në sgrafignon a la soa indole un pòch ëspërvèrsa a l’avìa dai-la na gioventura fòra da l’ambrass normal ëd na famija normal, fortificand an chiel na veuja ancreusa 'd dëscheurvi lon ch’a- i é pì an là dla solitudin, o dla vita ossiosa d’un Nòbil. Con na grand volontà e forgià ant un ànim passional, a l’ha tirà fòra col “nerb astigian” e rancà dur, ant ël sorch pì spërfond ëd na vita aventurosa.
Cost sonet si sota ( colorì da la cadenssa astigian-a e clamorosament modern!), a arpòrta për anter cola dura corassa ch’a j’era an chiel, cola ànima càuda e pien-a 'd poesìa, orgojosa, ambissiosa, testarda e 'dcò un pòch sarvaja a le règole còtie dla gent normal. (fp)



(tratto da: Camillo Brero, Stòria della Letteratura Piemontese, vol. I, Piemonte in bancarella, 1983, Torino)



Amprendiss fundeur

Na faciòta da foin, doi euj ch'a luso,
e n'ària svicia, furba, dës…gagià!
Content d'essi fondeur, as lava 'l muso
Na vòlta al mèis…, l'è spòrch ch'a fà pietà…

Ma chiel a-i ten! Chiel na va fier 'd col ruso
Come 'n marches l'é fier 'd soa nobiltà!
Sul travaj…già, a fa pòch! Ma l'è nen tuso
për porté ij mesi lìter da sërmà,

o dé 'l segnal quand che 'l padron s'avzin-a!
Dël rest, simpàtich! Tuti a-j veulo bin!
L'é sempre an mòto, ardì com në siolòt!

La sèira 's na và a spass con soa gognin-a
e a comensa a dësviesse, 'l barbaròt!
-Ma guarda ch'a j'é gnun!…Ven sì, Ghitin!…-

Leone Fino (Rico)

Rico, pseudònim ëd Leone Fino (Turin 1861-1935) a l'è stàit un grassios e original poèta piemontèis o mej ancora un poèta turinèis. Òm, ch'a l'ha gropà le soe euvre a na spërfonda arserca dla giojosità e dl'amor an famija (un grand nùmer ëd liriche a son pròpi dedicà al fieul). La Compagnìa dij Brandé con Pinin Pacòt a lo arcordava con costi giudìssi bin fosonà:"… la poesìa 'd Rico a riva a esse cola che a l'è nen riussì a esprime 'l De Amicis e che nen sempe as treuva 'nt ël Praga…". Le euvre pì famose a son ëstàite: "Mè fieul" (1890); " Griòte" (1906); " Fròle e frolon"(1925). ( fp)

(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, Piemonte in Bancarella, Torino, 1983)

 

Neuit d’amor

Ant l’invern ch’a patela ij malvestì
come 'd micio sperdù për la campagna
che a serco dë scaudesse an tra 'd lor,
mi i veuj dete 'l calor dlicà dla bin.

I veuj strenz-te s-ciass ant costa neuit frèida
për perdme ant ël nen tra ij tò brass dlicà
ch’a susto 'd sent-se fòrt ant la neuit longa
për dime che l’amor a l’é la vita

Ël vive costi moment amusant
a l’è franch come podej fërmé 'l temp
ch’a cor d’antorn a noi, come 'n danà.

Or ch’as sent l’arciam viv d’un gal, lontan,
e 'n costa neuit, l’amor a l’ha sesine,
sodisfàit, i s’alvoma al neuv doman.

Carlin Pòrta

Carlin Pòrta, poeta dla Val Chison, con na sensibilità franca e bin fortìa. Na sava sempe anvisca e anradisà sla perfession stilistica dël vers, 'me n’utiss ch’a taja sempe bin e sùbia mai. Un grand antenditor dla parlada e dla Lenga Piemontèisa; ch’a sia nostran-a o monfrin-a, chiel a sà deje 'l giust ghëddo e valor. I giumaj tanti Concors 'd Poesia vagnà a dimostro e sotlineo la soa bravura. A l’è magìster a l’Università dla Tersa Età a Pinareul. (fp)


(tratto da: Ij Brandé - Armanach ëd Poesìa Piemontèisa, Piemontèis Ancheuj 1997)



La Toa vignòta...


An fond a col prajòt a martingala
a-i nass na stra solinga e bin curà
ch’a pòrta, chi a l’ha pija dla cavala
al vigne trapiantà sle bussonà

Tra tute cole file 'd vërdaram
e tute cole piante 'd pruss ramì
a-i era cheta cheta an mes ai ram
la Toa vignòta pien-a 'd “dodanrì”

Al temp dij gròss travaj të smijave 'l vent
tra sorfo, slòire, sape a farfojé
la front bagnà 'd sudor fin-a al tramont
E peui magara un bòt a sgarzolé...

M’arcòrdo cole flin-e dla tempesta…
Dle vòlte a l’ha sgiaflate la vignòta
A l’era come dete 'd bòte an testa
Vardé sti brombo con la rapa rota

Col di che peui la vigna l’era nèira
ëd vëndëmior, ch’a fosonavo l’uva…
It ringrassiave 'l Dé për cola caria
Con mi “bociòt ëd prima” ch’a frignava

Ma tut sossì l’é tèra dij ricòrd
Ancheuj, la Toa vignòta a-i é pa-pì…
Am frisa fòrt ël cheur, giumaj l’é tard
Im sento ancora un cit, pensand a Ti…

Fabrizio Pignatelli


Glossario
prajòt a martingala = praticello stretto e lungo
pija dla cavala = prendere il sentiero trasversale ed in punta al colle
dodanrì = Doux d’Henry, nobile e rara vite, coltivata nel pinerolese
bociòt ëd prima = bambino di sette anni...

A l’é na viarà 'd blëssa, cost còti arcòrd ëd la “vignòta 'd Cantalùa”. Andova che Papà a l’ha artrovà për tanto temp, le pì bele sodisfassion campagnin-e...

(tratto da: Ànima Piemontèisa... e cheur campagnin, Alzani, Pinerolo, 2000)

 

La maestra migrà


S’i passo davanti a na scòla
e i vëddo intré le masnà
con soe cartele a tracòla,
mi im fermo 'n mes dla stra.
E i penso a na scòla…la mia,
quasi stërmà dai moré,
tant cita che apen-a a contnìa
tuti ij mè tranta scolé.
A l’avìa për ësfond ël Monvis
con soe ponte d’argent
e d’antorn, un magnìfich tapiss
fàit dë smerald risplendent.
A l’era tant bela e grassiosa
'n cola armonìa 'd color,
a smijava na tèila pressiosa
creà dal seugn d’un pitor.
Un pr’un l’ùltim di l’hai basaje
tuti ij mè tranta scolé
e, sensa parlé, l’hai lassaje
për nen ch’am vëddèisso pioré.
Ma 'n mes a le còse pì care
mi conservo con amor
na viòla e na pàgina 'd bare
gropà con bindel tricolor

Carla Vietti

Mi i-i son coinvòlt emotivament an cola angiolivëssa (abbellimento) piemontèisa, ch’a seurt da le paròle e da l’amor poetich ëd Carla Vietti. A-i è pa damanca 'd fé la domanda:” Dime ch’it ses, Ti migrant a Santo Tomé – Santa Fé an Argentin-a…” Am basta arlesi chèiche paròle sbujantà da la passion 'd poesìa e tracopié ant jë scartari càud dël Sentiment l’Amor për ël Piemont. Col Amor grand e anciarmà, ch’a l’ha rendù partècip ël nòstr cheur, dal moment che la grandëssa dla nòsta Stòria e dla Literatura Poetica a l’è fasse na còsa imortal.
(fp)

(tratto da Ij Brandé, Santa Fé, Argentin-a, 1995)



Sle fàude 'd n’emossion...


A-i é 'n cioson ch’am piass, an cola ciòca...
- travers le leje vërde dla colin-a -
Col armojé dlicà, ch’a smija fiòca
sota lë scherbol gris ëd mamalun-a...

Na stèila bianca am dà un prim basin
l’ùltim farfalin, am carëssa 'l nas
'l pass l’é candi, lë sguard trames ai pin
giardin ëd poesìa, 'nt un barlum ëd pas

Am tombo 'dnans, j’arson dle giuventure
temp ëd j’Amor, drocà 'nt le s-ciapërlure...
La ciòca a chita... A smòrsa la candèila

I fas n’inchin a n’àutra pcita stèila...
Sle fàude 'd n’emossion antica e bela
un silensi spërfond a më sbardela...

Fabrizio Pignatelli

Quand che l’’arson ëd le ciochere a l’Avemarìa... - ch’a dondola lagiù 'nt le creus dél paìs.. - a sbujantiss la lus-antera 'd n’emossion...

(tratto da: Monviso, Settimanale indipendente del pinerolese, 2003)

Poesia 'd montagna

Mi i torno a ti, ò poesia 'd montagna,
e coma 'l temp passà mi veuj canté
le sime, 'l sol e tut l’asur dël cel.
Sorid-me ancora, ò poesia dël cheur,
ch’a son fiorì dë viòle ij pra dël cel
e j’eve a l’han ël gust dla fiòca.
Passa 'nt ël cel na nìvola legera
e 'nt un laghèt ëd verdaram së specio
le rame dij sapin e la rochera,
e giù tut longh la val e 'l giàun dij camp
a rijo ij bluèt an mes jë spi dël gran,
mi torno a ti, ò poesia 'd montagna.

Giovanni Calchera

“Mi i guerno drinta al cheur tanta poesia…”. Parèj as confidava na vira d’agn fa Giovanni Calchera (1907-1994) al Magister Camillo Brero. Calchera, poeta dij Brandé a l’è stài si un poeta turinèis, ma përfondament an-namorà dla Val d’Aosta. E pròpe la Val d’Aosta a la tnulo s-ciass a chila për squasi tuta la vita. Gran part ëd la soa ciadeuvra literaria a l’è n’elògi a col mond, tra fontan-e e bërgé, tra oje e giassé… (fp)

(tratto da: Feuje 'd Brassabòsch, Piemontèis Ancheuj, C.S.Don Minzoni, Turin, 1994)



Feuje 'd brassabòsch

Tuti ij mè seugn a son parèj dle feuje
ëd brassabòsch ch’a meuiro ancora vërde
dësmentià an mes le pàgine d’un lìber.

O man ch’i cheuje viv ël frut dla vita
E ch’im consoli 'nt j’ore dlë sconfòrt,
mi iv serco, o man, sugnand una carëssa.

Parèj d’un ëstorm ëd colomb servaj
d’otugn a passo le giornà seren-e
e a lasso 'n ragg ëd sol andrinta ël cheur…

Giovanni Calchera

N’arcòrd ëd coj piasos, che 'l poeta piemontèis Giovanni Calchera (1907-1994) a l’ha lassane. Oltre che l’Amor për la montagna ardìa, na ven-a seren-a 'd dossa bontà e na giusta armonìa religiosa, dantorn a la vita e al sò brandé.”…Mi i penso a la Tua man, che i sento ancora a vivi come 'l tò cheur ant la mia man…” (fp)

(tratto da: Feuje ëd brassabòsch, Piemontèis Ancheuj, Turin, 1994)

Ij vej as sento

Ij vej as sento giovo, a monto 'ncora
sij frasso a sfujaté le feuje a feuj
dël lìber ëd la vita;
sle ceresere a cheujo le cerese,
ch’a-j fan visé le boche dosse e fin-e
dle matòte sposòte 'd gioventura.
E mincatant a dròco. An paradis
ò lì aramba.
Ij giovo a monto pa pì. Pi nen bon.
Còs’a na peul-ne? Gnun a l’ha mostrà-je…
Nen àut che 'l tajacan, pòvre maraje.
Ancora soma grassia, cara grassia
ch’a sàpio caminé.Pa vàire veuja.
E gnanca la becan-a. Mach la mòto,
la bagnaròla.
Noi i mangiavo more àmpole,
fròle-giòle 'd vaudagna,
'l mila gale servaje, erbe servaje :
asiole, barbaboch…; pòvre maraje
a l’é già tant s’a mangio le bignòle
e 'l « gelato ». Con ij fìdich lì lì
pet pet ch’a-i é për lì, neh, dì-me ti.
Parèj ij tajacan a l’han mostrà-je.
A dròco ij vej, le feuje, nòst Piamont,
nen l’ësperansa: a tornarà monté
sël frasso-amel.

Barba Tòni Bodrìe (Antonio Bodrero)

A l’é giumaj andass-ne un bel lustr e passa, da quand che 'l magìster dij magìster e professor (laureà an Litre, Stòria 'd l’Art e Filòsofìa) Barba Tòni Bodrìe (Antonio Bodrero 1921 Frassino Val Varaita – 1999 Cuneo) a l’ha ciapà la carzà dël Paradis. Gran difensor ëd le minoranse lenghistiche piemontèise a l’era un poeta con la malinconìa stermà sota la sagëssa d’un soris… El sò savé a ciapava vàire Lenghe Minoritarie da l’Ocitan al Provensal dal Catalan al Furlan, con Marelenga la koiné Piemontèisa gropà a le varianse 'd Frasso. Studios inimitabil e përfondament portà a l’arsèrca 'd neuve ispirassion. Col sò personal vocabolari 'd paròle a sarà (noi speroma) un tesor literari për deje a studié (lese:Tesi 'd Laurea) a vàire generassion che a vniran. (fp)

(tratto da: GRINOR – Il cantore della montagna, Primalpe Costanzo Martini, 2000)



La faussìa

Am pias,d’antans-antan con fantasìa
Torné ai di lontan ch’a son passà,
arvëdde mia casòta e mia famija
e ij di seren vivù con Ti, papà…

Quand che 'ndasìo, ant la primalba asura,
con ël pass calm, gajard dël montagnin,
brusà dal sol, basà da l’ària pura
arlongh senté tra camp e bòsch e pin;

o quand che ant la stagion dij fen madur
i s’anandiavi an mes al verd dij prà
për tajé l’erba àuta; un travaj dur,
ma fàit a l’aria bon-a 'd nòstra ca.

Am torno an ment, ancheuj ch’i son lontan,
le giornà bele ëd la mia età fiorìa:
dnans ai mè euj, papà, a ven-o e a van
sorgis pressiose e frësche 'd poesìa…

Con comossion arcòrdo ancora 'l di
Che it l’has catà al marcà cola faussìa:
l’era neuva e nuvissia e… mach për mi,
për ch’it dèissa na man, se i-i la fasìa…

Mi j’era lì 'ncantà, con l’ësguard fiss
(ël cheur am batìa fòrt ëd contentëssa),
peuj l’hai s-ciairate an facia un bel soris
e 'ndrinta a j’euj un vel ëd tenerëssa…

E l’indoman matin, sota la bleuva
vòlta dël cel, dë stèile trapontà,
ansema a Ti, con mia faussìa neuva,
i l’hai sià 'l fen ant col bel tòch ëd pra
Dacant al vej mulin, tacà al torent:
j’osej a difilavo al cel seren
e 'l sofi tëbbi, carëssant dël vent,
portava leugh ël bon parfum dël fen!

Mi, certo, i sentìa nen la poesìa
ëd cola dossa matinà d’istà;
bagnà 'd sudor, tajava con anvìa
col’ èrba àuta ch’a s-ciassava 'l pra…

A dì la verità, j’era già strach
quand i l’hai vist mia mare da lontan
ch’as në vnisìa vers noi, con ël bërsach
sla schin-a e 'l barachin an man:

“Pà -l’hai crijate fòrt- la colassion!”
campand sùbit an tèra la faussìa;
l’era passame tuta l’emossion
ma nen l’aptit che squasi a më sfinìa.

Le gambe e ij brass im jë sentìa a tòch
Quand son setame an sl’erba avzin a Ti:
oh, che piasì, podèj arposé 'n pòch
adess che nòstr travaj l’era finì!

D’antans-antan guardava mia faussìa
(ij ragg dël sol a la fasìo d’argent):
“Adess, l’avoma un òm ëd pì an famija!”
it l’has peuj dit guardandme sorident…

Remigio Bermond

Un bel basin al mond ëd le campagne, a coj sudor antich ch’a sfurgion-o al càud ëd na Coltura anciarmà d’Amor. Costa poesìa dal titol: La faussìa, a l’é stàita scrita dal poeta Remigio Bermond, che 'nt le soe anotassion ëscrite, 'l professor Camillo Brero a lo ciama ”..ël brav poeta dla val Chison…” (fp)

(tratto da: Camillo Brero, Storia della Letteratura Piemontese, vol. III, Piemonte in Bancarella, Torino, 1982)

La Canson Dël Baron Litron (Leutrum)

'Ndrinta 'd Turin, soldà e sgnor
Prinsi e Marches, son an dolor:
Tute le dame e 'dcò ij baron
pioro la mòrt 'd Baron Litron.

A Soa Maestà, quand l’han contaje:
“Baron Litron l’é vnù malave”
Ciama a Coni 'l sò carrossé
Baron Litron cor a trové.

A la Madòna quand l’é rivà
prima d’intré 'ndrinta an sità:
Son-o baudëtte, sparo canon
për ralegré Baron Litron.

Soa Maestà, quand a l’é stàit là:
“Baron Litron, coma la-và!”
Sta maladìa, a fà murì
a-i é pa speransa, peui 'd guarì.

Soa Maestà l’é straca dël viage
Baron Litron fate corage
la Lea d’Angel amprovissà
Baron Litron t’arcòrdi pà?

Devi guarì da cost tò mal
't faso sùbit Prim General!
a-i é pa ni Re, ni General
'dnans a la mòrt gnente ch’a val.

Ch’a costa pura tanti dné
Baron Litron mì 't veuj salvé
L’òr e l’argent ch’ì veuli spende
'dnanss a la mòrt, valo pì gnente.

Ma disme un po' Baron Litron
veusto meuri da bon cristian?
't batesarìa 'l Vesco 'd Turin
e mi vnirìa a fé da parin.

Ringràssio la Vòstra Coron-a
diso na còsa, Dio an përdon-a:
“Fede 'd barbèt, costum d’Alman
peuss nen meuri da bon Cristian!”

Ma vorìa fé d’onor bin gròss
un monument a Sant Ambreus:
“Costa sità che i l’hai salvà
e peui ’d vòlte scandalisà!”

Buteme pa, na lustra eterna
l’é mej sotreme 'n Val Luserna
Con ij barbèt am sotraran
e là 'l mè cheur s’arposrà tan!

Baron Litron l’é spirà adess
tiro 'l fià longh, tuti ij Fransess
Baron Litron a l’é spirà
le fomne pioro, 'dcò ij soldà.

Son-o le ciòche, tron-o ij canon
a l’é spirà 'l Baron Litron.
Baron Litron a l’é spirà
pioro tuti, grand e masnà!



(Canson publicà ant ël 1860 da Costantino Nigra, con la colaborassion dël Canònich Alfonso Maria Riberi e dël Prèive Antonio Maria Audisio)



Turin a l'era


Turin a l’era, ai sò bej temp d’antan,
squasi n’àutra Gerusalèm ëd glòria:
sant, sivalié, për nòs Piamont , për tan
che,findi leugn, a otnèissa la vitòria
la Santa Cros, an Tèra Santa, an mar,
ant ij maisin, a Buda, aViena, autar
dij sacrifissi.
Aora a l’é mà-pi un pòver Baudrach:suplissi,
drocheri, bala-tron, òri d’orissi,
Findi 'nt ël “sancta sanctòrum”, la santa
erca dël Sudari, sa flambanta
gineuria a sfròsa, a franda 'l ruf an Dòm.
A gnica, sa gineuria sensa nòm.
Chi son-ne? Coj ch’a s-ciapo ij simiteri,
ch’a përfondo ij car-òss? Afra, diauleri.
Ël pes dij pes, mai vedù-se 'n Piamont,
fòra che sij balor dël trantamila,
l’infernass an transont,
ròbe da “Dìes ire dìes ila”
a l’ha findi argrignà sò carlevé,
ël carlevé dij diav, ch’a l’han gnicà
sessantequat përson-e. E àora a l’è,
nòs’ Turin maloreus, mal tapassià
la capitala d’ëstrìe e 'strion.
Capitala d’Oropa. Danassion.

Barba Tòni Bodrìe (Antonio Bodrero)

 

 

(tratto da: Prospettiva Poesia e narrativa, Pinerolo, 1999)

Galabërne an Creja


Pijà da la nostalgìa 'd mia tèra,
ant n’ùmida giornà ëd prim otogn
i son trovame a fé quatr pass an Creja
godinda l’odò 'd l’aria 'nt le nariss.

Pasi moment as gòdo an costi di
su për ij brich Monfrin pront a la nebia
ma motobin anciarmant ëd calor
ch’a scauda l’òm, pa 'd càud ma 'd gran dosseur.

Për sa stra solitaria an mes ai bòsch,
sensa ansun-a tëmma d’esse sgnacà…
milanta galabërne seulie e pasie
as godìo 'dcò lor l’umidità.

Natura, an quàich pòst, it ses anco’ viva,
ant ël silensi tò cheur a bat fòrt,
mach l’òm, minca tant dovrìa cinesse
e magara andé 'n Creja a pijé 'l përdon.

Carlin Pòrta


Galabërne an Creja (Salamandre in Creja) a l’é pròpe n’arcòrd monfrin e bandà d’armonìe anvèrs a cola tèra amìa. Tra l’àutr ël Santuari 'd Creja faità dai canonich ëd Vësslan dël Bass Monfrà a fé data 1468, a l’é part antegrant dël Mont Sacr ëd Creja con tut sò Parch Natural e soe colin-e arionde. (fp)

(tratto da: Monviso, settimanale indipendente del pinerolese, 2005)



Neuit ëd fiòca

Taso j’armor dla stra
e mi, daré dai vèder,
më stanco nen 'd guardé
le parpajòle bianche
che, sfarfaland, as pòso
sj’uje dij pin dla cort.
Mé seugn as dësbandiss,
trasforma ij pin an tor
d’un-a ròca anciarmanta
con sò bel sivalié,
e ij fiòch che as na rivo
caréssé mè pogieul
a divento paròle,
le pì bele 'd tenrëssa,
che 'l mè cheur a veul sente,
'n costa neuit ëd silensi.

Alda Sordo

 

(tratto da: Monviso, Settimanale indipendente del pinerolese, 2005)

Neuit ëd fiòca

Ant ël silensi ancreus, ël cit bësbijé
dij fiòch ch’as pòso dzora 'l mond assià,
l’é l’ùnich segn che tut a l’é real.
Ël cheur vòla tra j’erbo 'ngarlandà
e tre le sime con ël vel da sposa.
Neuit anmascà...

Marisa Materassi Garrone


Alda Sordo e Marisa Materassi Garrone, doe poetësse piemontèise bin an piòta 'd nòst temp. Pijà diretament da “Ij Brandé” Armanach ëd Poesìa Piemontèisa, iv propon-o na cobia 'd poesìe con ël midem tìtol: “Neuit ëd fiòca”. Vers ch’a fortisso na bela pagina 'd literatura con un-a dlicatessa 'd vers, bin marcà. (fp)

(tratto da: Monviso, Settimanale indipendente del pinerolese, 2005)



Un bel Amor

 
Sla piarda ij vataron a meusio leugn
ësparfumand ëd tèra pen-a alvà…
E le slòire arbiucà sël cel mascheugn
as fan ëd sagna dij travaj faità…

Là sël truch ij giardin a smijo 'd faje
e con chèicòsa 'd grand chèicòsa 'd pì...
Chèicòsa ch’am fà dësmòra e am fà rije
e peui fërciand ël cheur am pòrta a Ti…

A l'è bel l’ambrunì ëd costa ora…
Bel come 'l rintoché ëd ciòca-granda
ch’a viroja lagiù a la crosiera
e peui a scapa anvèrs a la rotonda...

Bel come 'l longh respir ëd le rosà...
Bel come 'l parfumé ëd fen sarvan
ch’a seren-a sle preuss longh le carzà
e blaga con le stèile tute an man…

Costa ora a sfaràgia mach për mi..!
Con un deuit ch’am sovagna fin-a al cel
e sgatigna, tra ij prà dl'infinì...
Tra le feuje, ch'archinco 'l sò mantel

A-i và pòch, për trovesse un cheur content
un basin, un soris con le man càude…
Che bel, sentisse fòrt ël cheur ardent
vardé le róndole a giughé sle piarde…

E parèj con la neuit ch’a tira 'l pass
Im lo gòdo st' Amor, lontan lontan…
'N pòch canaja... Na gnògnola a s-ciopliss
longh la greuja 'd cost ànima d’antan…

Fabrizio Pignatelli


Glossario
piarda = l’insieme della pianura
vataron = zolla di terra appena arata
as fan ëd sagna = i vomeri luccicanti si danno boria
faje = fate
am fà dësmòra = mi invita a giocare
fërciand = sollecitando…
sarvan = folletto che volge alle campagne…
preuss = piccoli filari di coltivazioni
a sfaràgia = che dà sfoggio
sgatigna = trastulla
archinco = che adornano
gnògnola = coccola
a s-ciopliss = che ti coinvolge
antan = di altri tempi

L’Amor, ch’a ranca dur sij longh arciam d’un arcòrd lontan, ma ancora viv e ancreus.. Dë dlà dël ridò 'd l’ànima as sent ël càud ch'a miton-a e ch'a arviva ij moment passà e coj che la speransa a veul torna faité..!
(fp)
(Tratto da: Monviso, Settimanale indipendente del pinerolese, 2004

Sël ravagi dij Barbèt an Piemont

Daje l’arvangia, oh Nosgnor,a j’òss dij tò sant ëstromplà
ch’a son coacià dësdeuit sle frèide montagne Alpin-e;
lor ch’a crocionavo le vrità dal temp antich,
cand ij Cé d’antan a rojavo sij bòsch e pere,
Fà pa dësmentia:’nt ël tò scartari arpòrta le piore
ch’a l’han avù ij babèro, 'nt ël sò vej ëstabiòt,
martirisà dal sanguinari Piemontèis, che con n’arbuton
l’ha campà dal dropi na maròta con la masnà. Ij lament ëd lor
l’han arsonà dai valon a le colin-e, e da për-da-lì
su al paradis . Ël sangh drocant a l’è carnagi con le sënner
sij camp italian, andova a spërfonda la bòria
dël tre vòte tiran*: busticà da la veuja ancreusa
'd pistogné malvers le ànime, 'd costa neuva strà
giumaj votà al cel e al dolor ëd Babilonia.


John Milton


An ponta 'd mòrt ël Baron Litron (Federico Guglielmo Leutrun 1692-1755) – Alman ëd nàssita ma piemontèis d’adossion al sèguit dij Savòja; eròe, për avèj salvà la sità 'd Coni 'nt ël 1744 da l’assedi dij Franch-Ëspagneuj – confermand ij sò ideaj, a-j respondìa a Re Carlo Manuel III andàit personalment fin-a a Coni për felo convèrte a la Fede Catòlica:“Con rispet, costum d’Alman e Fede da barbèt për sempe!”. Sotrà, come da testament an Val ëd Lusèrna al Templi Valdèis dël Chiabasso. La spërfonda vocassion protestanta a l’ha fortilo 'n tuta la soa vita. Ël mèis 'd fërvé a l’è un mèis amportant për l’ancreusa stòria dël pòpol Valdèis, ant ël 1848 Re Carlo Berto a-j concedìa ij dirit sivij e polìtich, prim pass vers n’antegrassion definitiva. Ma prima, motobin prima, tanti massacro e privassion. Ansfujand la “lontan-a” Literatura Inglèisa son ëstàit anciarmà dë 'dnans a un sonèt dal titol : On the massacre of the Protestants in Piedmont, d’un poeta dël '600: John Milton (1608-1674). Ij vers a son poeticament maravijos, coinvolgent e stòrich. As conta tra le barbarie an tèra 'd Piemont, ël massacro dna Mare con ël Fieul, campà giù da un dropi (precipizio) e n’avnì pòch bel. Soma 'nt ël '600 ël Papa a l’è na figura diferenta che cola d’ancheuj; na figura crua, temibil, invadenta, tant che 'l poeta a lo apostrofa: ‘Triple tyrant’ ( tre vòte tiran)*. Për mej apressé cost sonèt, ij vers a son ëstàit virà an italian e piemontèis.

(tratto da: Specimens of English Literature – R. Bemporad &Son Publishers – Florence)
(translation by Sonia Pignatelli)
(virà an piemontèis da Fabrizio Pignatelli)
(Tratto da: Monviso, Settimanale indipendente del pinerolese, 2005)



Fonte: dalla rete

 

 


Powered by Mk Media - Sitemap - rss RSS